لبنیات در طب سنتی؛ فواید، مزاج، نحوه صحیح مصرف و مصلحات
لبنیات از قدیم در سفره ایرانیان جایگاه ویژهای داشته است. اما در طب سنتی ایرانی، مصرف صحیح لبنیات کاملاً وابسته به مزاج فرد، زمان استفاده و نوع فرآورده است. در این مقاله فواید، مزاج و شیوه اصولی مصرف انواع لبنیات را از نگاه طب سنتی بررسی میکنیم.
مزاج لبنیات در طب سنتی
در دیدگاه طب سنتی، بیشتر لبنیات سرد و تر هستند و میتوانند رطوبت بدن را افزایش دهند. این ویژگی برای افراد با طبع گرم مفید است، اما ممکن است برای سردمزاجها مشکلاتی ایجاد کند.
مزاج و خواص انواع لبنیات
| نوع لبنیات | مزاج | مهمترین خواص | نکات مهم در مصرف |
|---|---|---|---|
| شیر | سرد و تر | خونساز، مقوی اعصاب، آرامبخش | بهتر است با عسل یا دارچین مصرف شود |
| ماست | سرد و تر | خنککننده بدن، رفع عطش، ملین | همراه آویشن، سیاهدانه یا نعناع مصرف شود |
| دوغ | بسیار سرد | ضد التهاب، مناسب گرمیمزاجها | مصرف زیاد باعث نفخ و درد مفاصل میشود |
| پنیر | سرد و خشک | مقوی استخوان و خونساز | باید با گردو، آویشن یا سیاهدانه خورده شود |
| کشک | سرد مایل به خشک | تقویت بدن، منبع پروتئین | نوع شور برای مغز مضر است |
| سرشیر | بسیار سرد و تر | چاقکننده، رطوبتدهنده قوی | برای بلغمیها مضر است |
| خامه | سرد و تر | تقویتکننده پوست و چاقکننده | بهتر است با عسل خورده شود |
چه مزاجهایی باید لبنیات بخورند؟
| مزاج فرد | وضعیت مصرف |
|---|---|
| گرم و خشک | بسیار مناسب و مفید |
| گرم و تر | قابل قبول، به شرط تعادل |
| سرد و خشک | با احتیاط و همراه مصلح |
| سرد و تر (بلغمی) | بسیار محدود و با مصلح |
| افراد سینوزیتی، دچار سرفه یا خلط گلو | باید مصرف ماست و دوغ را کاهش دهند |
مصلح لبنیات چیست؟ (راه جلوگیری از مضرات)
طب سنتی توصیه میکند برای جلوگیری از نفخ، بلغم، ترشکردگی معده و گرفتگی گلو، لبنیات را با مصلحات زیر میل کنید:
✅ عسل
✅ دارچین
✅ سیاهدانه
✅ آویشن
✅ نعناع خشک
✅ گردو (برای پنیر)
بهترین و بدترین زمان مصرف لبنیات
✅ مناسب:
-
صبحها با مصلح
-
عصر با عسل یا دارچین برای گرممزاجها
-
در صورت سردی طبع، به شکل گرمشده و کمچرب
❌ نامناسب:
-
بلافاصله بعد از غذا
-
هنگام خواب، مخصوصاً برای افراد سردمزاج
-
در هوای بسیار سرد بدون مصلح
-
بعد از حمام برای افراد بلغمی
لبنیات در طب سنتی نهتنها مفید، بلکه دارویی ارزشمند است؛ به شرط آنکه درست مصرف شود. شناخت مزاج بدن، انتخاب نوع مناسب لبنیات و استفاده از مصلحات میتواند از مضرات جلوگیری کرده و فواید آن را برای بدن چند برابر نماید.