پانکراس: عملکرد، نقش در بدن و بیماری‌های مرتبط

پانکراس یا لوزالمعده یکی از مهم‌ترین اعضای دستگاه گوارش و سیستم هورمونی بدن است. این عضو حیاتی، علاوه بر نقش گوارشی، در تنظیم قند خون و متابولیسم بدن نیز نقش اساسی دارد. آشنایی با عملکرد پانکراس و بیماری‌های مرتبط می‌تواند در پیشگیری و درمان مشکلات مرتبط با آن کمک‌کننده باشد.

ساختار و عملکرد پانکراس

پانکراس یک غده طولانی و پهن است که در پشت معده قرار دارد و دو عملکرد اصلی دارد:

عملکرد غدد برون‌ریز

• تولید آنزیم‌های گوارشی شامل آمیلاز، لیپاز و پروتئاز

• کمک به هضم چربی‌ها، پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌ها

• ترشح این آنزیم‌ها به روده کوچک برای هضم غذا

عملکرد غدد درون‌ریز

• تولید هورمون‌های مهم شامل انسولین، گلوکاگون و سوماتوستاتین

• تنظیم سطح قند خون و متابولیسم انرژی

• انسولین → کاهش قند خون

• گلوکاگون → افزایش قند خون

بیماری‌های شایع پانکراس

دیابت

• نتیجه اختلال در تولید انسولین یا مقاومت بدن نسبت به انسولین

• علائم: افزایش تشنگی، تکرر ادرار، خستگی، کاهش وزن ناخواسته

• انواع: دیابت نوع 1 (کمبود انسولین) و دیابت نوع 2 (مقاومت به انسولین)

پانکراتیت (التهاب پانکراس)

• التهاب حاد یا مزمن پانکراس

• علل شایع: سنگ کیسه صفرا، مصرف زیاد الکل، عفونت‌ها

• علائم: درد شدید در ناحیه بالای شکم، تهوع، استفراغ، تب

سرطان پانکراس

• یکی از سرطان‌های خطرناک و معمولاً دیر تشخیص داده شده

• علائم: کاهش وزن ناگهانی، درد شکم، زردی پوست و چشم‌ها

• عوامل خطر: سیگار، دیابت، سابقه خانوادگی

کیست و تومورهای پانکراس

• کیست‌ها یا رشد غیرطبیعی سلول‌ها در پانکراس

• معمولاً بی‌علامت هستند، اما در صورت بزرگ شدن باعث درد یا اختلال گوارش می‌شوند

 نکات مراقبتی و پیشگیری

• رژیم غذایی سالم: کاهش مصرف چربی‌های اشباع، الکل و شکر

• فعالیت بدنی منظم: کمک به کنترل قند خون و وزن

• بررسی‌های منظم پزشکی: کنترل سطح قند خون و چکاپ‌های دوره‌ای

• ترک دخانیات و الکل: کاهش خطر پانکراتیت و سرطان پانکراس

پانکراس نقش حیاتی در هضم غذا و کنترل قند خون دارد. اختلال در عملکرد آن می‌تواند به بیماری‌های جدی مانند دیابت، پانکراتیت و سرطان منجر شود. رعایت سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و پیگیری وضعیت پزشکی، بهترین راهکار برای حفظ سلامت این غده مهم است.